Τι είναι το πλάνο συναλλαγών και τι γράφεις μέσα;

Τα προηγούμενα άρθρα μας εξηγούν κομμάτια: πού μπαίνει το stop, πώς βρίσκουμε επίπεδα, πώς σταματά η εκδίκηση στην αγορά, ποια εντολή στέλνουμε. Μένει να τα δέσουμε σε ένα σύνολο, ώστε να μην αποφασίζουμε το καθένα την ώρα που η τιμή κινείται. Αυτό είναι το πλάνο συναλλαγών.

Τι είναι το πλάνο συναλλαγών;

Σύμφωνα με το εκπαιδευτικό υλικό του Fidelity (είναι broker, δηλαδή εταιρεία που εκτελεί εντολές), το πλάνο συναλλαγών είναι η στρατηγική σου για το πότε αγοράζεις και πότε πουλάς περιουσιακά στοιχεία. Με απλά λόγια: αποφασίζεις εκ των προτέρων, με ψυχραιμία, και μετά εκτελείς.

Άλλο κείμενο του Fidelity συμβουλεύει να μένεις στο πλάνο ιδιαίτερα όταν οι τιμές πέφτουν. Εκεί συνήθως παρασύρεται κανείς. Και προσοχή: το πλάνο δεν προβλέπει τίποτα. Δεν λέει ποια θα είναι η επόμενη κίνηση, λέει τι κάνεις εσύ σε κάθε σενάριο.

Τι περιέχει ένα πλάνο;

Το Fidelity αναφέρει ως βασικά στοιχεία τη στρατηγική εισόδου και εξόδου, δηλαδή πότε μπαίνεις και πότε βγαίνεις, και την ανοχή σου στο ρίσκο, δηλαδή πόσο άνετα νιώθεις με την ιδέα ότι θα χάσεις χρήματα. Πάνω σε αυτά προτείνουμε μια δική μας οργάνωση σε μία σελίδα με έξι κανόνες. Δεν είναι κανόνας κάποιου ρυθμιστή, είναι ένας τρόπος να οργανωθείς:

1. Αγορά και χρονικό πλαίσιο. Τι παρακολουθείς και σε ποιο γράφημα.
2. Είσοδος. Με ποιο κριτήριο και με ποια εντολή μπαίνεις. Για τις εντολές, δες το market ή limit order.
3. Έξοδος. Πού κλείνεις με ζημιά και πού με κέρδος. Για το πρώτο, δες το stop-loss.
4. Μέγεθος θέσης. Πόσο ρισκάρεις σε ένα trade.
5. Όρια ζημιάς. Πότε σταματάς για τη μέρα.
6. Αναθεώρηση. Πότε και πώς ξαναβλέπεις το πλάνο.

Πώς γράφουμε κανόνες εισόδου και εξόδου;

Το Fidelity τα ονομάζει στρατηγικές εισόδου και εξόδου. Στο άλλο εκπαιδευτικό του κείμενο προτείνει να ορίσεις το ελάχιστο κέρδος που θέλεις από ένα trade και το μέγιστο ποσό που είσαι διατεθειμένος να χάσεις. Αναφέρει και το stop-loss, δηλαδή εντολή που πουλά αυτόματα σε τιμή που ορίζεις εσύ.

Ένας καλός κανόνας εισόδου είναι ελέγξιμος: μπορείς να τον κοιτάξεις και να απαντήσεις ναι ή όχι. Το «μπαίνω όταν φαίνεται καλό» δεν είναι κανόνας. Το «μπαίνω μόνο μετά από επιβεβαίωση σε επίπεδο που έχω σημειώσει πριν» είναι. Πώς βρίσκονται τέτοια επίπεδα, το εξηγούμε στη στήριξη και αντίσταση.

Υποθετικό παράδειγμα σελίδας πλάνου, όχι σήμα και όχι σύσταση:

Αγορά: μία. Χρονικό πλαίσιο: ημερήσιο γράφημα. Είσοδος: μόνο με limit εντολή, μόνο μετά από επιβεβαίωση στο επίπεδο που έχει σημειωθεί εκ των προτέρων. Έξοδος: το stop μπαίνει μαζί με την είσοδο και δεν μετακινείται προς τη ζημιά. Μέγιστος αριθμός ανοιχτών θέσεων: 2. Αναθεώρηση: κάθε Κυριακή, όχι εν μέσω trade.

Δεν αναφέρει asset ούτε τιμή, επειδή αυτά αλλάζουν. Οι κανόνες μένουν.

Πώς βάζουμε όρια στη ζημιά;

Εδώ το πλάνο γίνεται αριθμοί. Υποθετικό παράδειγμα: ένας φανταστικός λογαριασμός 5.000 €. Επιλέγουμε ανώτατο ρίσκο 2% ανά trade, δηλαδή 100 €. Το 2% είναι δική μας επιλογή για το παράδειγμα και όχι κανόνας της αγοράς. Ορίζουμε και ημερήσιο όριο ζημιάς 200 €, δηλαδή δύο πλήρεις ζημιές. Όταν το φτάσουμε, δεν ανοίγουμε νέο trade εκείνη τη μέρα.

Το μέγεθος της θέσης βγαίνει από το ρίσκο ανά trade, διαιρεμένο με την απόσταση του stop από την είσοδο. Τον υπολογισμό τον έχουμε στο ίδιο άρθρο για το stop-loss. Σημασία έχει ότι το μέγεθος βγαίνει από τον κανόνα και όχι από το πόσο σίγουροι νιώθουμε.

Το όριο της ημέρας έχει και δεύτερο ρόλο. Μετά από ζημιά η επιθυμία να «πάρουμε πίσω» τα χρήματα είναι ισχυρή, και αυτό το έχουμε περιγράψει στο προηγούμενο άρθρο μας για το revenge trading, δηλαδή τη συναλλαγή από εκδίκηση για μια ζημιά. Το όριο είναι ο φραγμός που αποφασίσαμε πριν νιώσουμε αυτή την πίεση.

Η SEC, σε παλιότερο οδηγό της για το day trading, λέει ότι οι day traders πρέπει να ρισκάρουν μόνο χρήματα που αντέχουν να χάσουν. Προσθέτει ότι πρέπει να ξέρουν από την αρχή πόσα πρέπει να κερδίσουν για να καλύψουν τα έξοδά τους και να βγουν στα ίσια, το λεγόμενο σημείο νεκρού. Αυτό ταιριάζει σε κάθε πλάνο: αν δεν ξέρεις το κόστος σου, δεν ξέρεις τι σημαίνει επιτυχία.

Πότε αλλάζουμε το πλάνο;

Το Fidelity προειδοποιεί να μην αλλάζεις το πλάνο ως αντανακλαστική αντίδραση σε προσωρινά γεγονότα της αγοράς. Αν το αλλάξεις, μην μείνεις χωρίς οδηγό: βάλε στη θέση του ένα νέο πλάνο που θα καθοδηγεί τις επόμενες κινήσεις.

Γι’ αυτό ο έκτος κανόνας μας είναι η αναθεώρηση σε προκαθορισμένη ώρα. Αν ξέρεις ότι θα το ξαναδείς την Κυριακή, δεν χρειάζεται να το αλλάξεις στη μέση της Τετάρτης. Η αλλαγή γίνεται στο γραπτό, με καθαρό μυαλό, και ισχύει για τα επόμενα trades, όχι για το ανοιχτό.

Χρειάζεται πλάνο όταν τα ποσά είναι μικρά;

Ναι, και ο λόγος δεν είναι το ποσό. Το Fidelity λέει ότι δεν πρέπει να συναλλάσσεσαι με περισσότερα από όσα αντέχεις να χάσεις, και ότι μπορεί να χάσεις μέρος ή και όλα όσα επενδύεις. Ένα μικρό ποσό δεν σε προστατεύει από κακές αποφάσεις, απλώς κάνει τη ζημιά μικρότερη. Η συνήθεια του πλάνου αξίζει να ξεκινά νωρίς.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

Πριν ανοίξεις θέση, γράφεις τη λίστα εκ των προτέρων και όχι μετά από ζημιά. Δική μας πρόταση, όπως και οι έξι κανόνες:

• Υπάρχει γραμμένος κανόνας εισόδου; Αν δεν μπορείς να τον δείξεις, δεν υπάρχει.
• Υπάρχει γραμμένο stop; Να ξέρεις πού βγαίνεις πριν μπεις.
• Το μέγεθος βγαίνει από τον κανόνα; Όχι από το συναίσθημα.
• Έχουμε φτάσει το ημερήσιο όριο; Αν ναι, η μέρα τελείωσε.
• Ξέρουμε πότε θα αναθεωρήσουμε; Ορισμένη ώρα, εκτός trade.

Ένα πλάνο δεν σου εξασφαλίζει ότι θα κερδίσεις. Σου εξασφαλίζει μόνο ότι οι αποφάσεις σου έχουν παρθεί πριν από την πίεση, και αυτό είναι ήδη μισή δουλειά.