Τι είναι το revenge trading και πώς το σταματάς;

Έκανες ένα trade σύμφωνα με το πλάνο σου και βγήκες με ζημιά. Δεν είναι κάτι ασυνήθιστο. Η επόμενη κίνηση όμως κρίνει πολλά: θα συνεχίσεις ήρεμα ή θα ανοίξεις αμέσως νέα θέση «για να τα ξαναβρείς»;

Σε αυτό το πρώτο άρθρο ψυχολογίας εξηγούμε τι συμβαίνει στη δεύτερη περίπτωση και τι μπορείς να στήσεις από πριν για να μην τη ζήσεις. Αν δεν έχεις διαβάσει ακόμη τι είναι το stop-loss, είναι καλή αφετηρία, γιατί εκεί ορίζεται το πόσο ρισκάρεις σε κάθε trade.

Τι είναι το revenge trading;

Revenge trading σημαίνει «εκδικητικό trading». Είναι το trade που ανοίγεις για να πάρεις πίσω μια ζημιά και όχι επειδή το ζητά το πλάνο σου.

Δεν είναι επίσημος όρος. Είναι περιγραφικός όρος που χρησιμοποιούν οι traders, και ο ορισμός παραπάνω είναι δικός μας. Το κριτήριο είναι απλό: ποιος αποφάσισε το trade, το πλάνο ή η ζημιά που μόλις έζησες;

Γιατί θέλουμε να «πάρουμε πίσω» όσα χάσαμε;

Το Fidelity, στο υλικό του για τα επενδυτικά σφάλματα, περιγράφει την αποστροφή της ζημιάς (loss aversion): μια ζημιά μάς πονά περισσότερο απ’ όσο μάς ευχαριστεί ένα ίσο κέρδος. Το ίδιο υλικό σημειώνει ότι είναι φυσικά δύσκολο να μένουμε στο επενδυτικό μας πλάνο.

Αυτό δεν εξηγεί ολόκληρο το revenge trading. Η εξήγηση που ακολουθεί είναι δική μας ερμηνεία: ο πόνος της ζημιάς γεννά την ανάγκη να τον σβήσεις γρήγορα, και ο πιο άμεσος τρόπος φαίνεται να είναι ένα νέο trade. Έτσι σχηματίζεται η αλυσίδα ζημιά → θυμός → μεγαλύτερο ρίσκο.

Το Fidelity περιγράφει και κάτι συγγενικό, το φαινόμενο διάθεσης (disposition effect), δηλαδή την τάση να κρατάς επενδύσεις που έχουν χάσει αξία. Δεν είναι το ίδιο με το revenge trading, αλλά βγαίνει από την ίδια ρίζα: η ζημιά επηρεάζει τις αποφάσεις σου.

Πώς καταλαβαίνουμε ότι κάνουμε revenge trading;

Δεν υπάρχει επίσημος έλεγχος. Αυτά είναι σημάδια που προτείνει η συντακτική ομάδα:

• Η νέα θέση ανοίγει αμέσως μετά τη ζημιά, χωρίς να έχεις ξανακοιτάξει το γράφημα με ηρεμία.
• Δεν μπορείς να γράψεις με μία πρόταση γιατί μπαίνεις, εκτός από το «να τα πάρω πίσω».
• Το μέγεθος της θέσης είναι μεγαλύτερο απ’ όσο ορίζει ο κανόνας σου.
• Το όριο ζημιάς δεν υπάρχει ή μεταφέρεται πιο μακριά.
• Νιώθεις ότι «πρέπει» να κλείσεις τη μέρα με κέρδος.

Πώς το σταματάμε;

Το κλειδί είναι ο χρόνος. Οι κανόνες γράφονται πριν γίνει η ζημιά, όταν σκέφτεσαι καθαρά. Στη στιγμή του θυμού απλώς τους εκτελείς. Προτείνουμε τρεις, ως πρακτικά εργαλεία της συντακτικής ομάδας και όχι ως κανόνες κάποιου φορέα.

1. Όριο ημερήσιας ζημιάς. Ορίζεις το μέγιστο που δέχεσαι να χάσεις μέσα σε μία μέρα. Όταν το φτάσεις, η μέρα τελείωσε.

Υποθετικό παράδειγμα: ο λογαριασμός έχει 10.000 € και το όριο ημερήσιας ζημιάς είναι 2%, δηλαδή 200 €. Μόλις χαθούν 200 € μέσα στη μέρα, κλείνεις την πλατφόρμα και δεν ανοίγεις νέα θέση ως την επόμενη μέρα. Ο κανόνας έχει γραφτεί πριν ξεκινήσει η συνεδρία. Το 2% είναι απλώς παράδειγμα, όχι σύσταση.

2. Παύση μετά από ζημιά. Μετά από κάθε ζημιά περιμένεις ένα συγκεκριμένο διάστημα που έχεις ορίσει από πριν, π.χ. να σηκωθείς από την οθόνη, να περπατήσεις, να γράψεις τι έγινε. Πόσο θα κρατά η παύση το αποφασίζεις εσύ. Δεν υπάρχει «σωστός» αριθμός λεπτών.

3. Σταθερό μέγεθος θέσης. Το ρίσκο ανά trade υπολογίζεται με τον ίδιο τρόπο κάθε φορά, ανεξάρτητα από το αν προηγήθηκε ζημιά. Μια ζημιά δεν δίνει «δικαίωμα» για μεγαλύτερη θέση. Για το πώς το μέγεθος προκύπτει από το σημείο όπου η ιδέα σου αποτυγχάνει, δες το άρθρο μας για τη στήριξη και την αντίσταση.

Γιατί είναι επικίνδυνο να διπλασιάσουμε τη θέση μετά από ζημιά;

Επειδή η ζημιά μεγαλώνει ακριβώς τη στιγμή που η κρίση σου είναι πιο θολή.

Υποθετικό παράδειγμα: ο λογαριασμός έχει 10.000 € και ο κανόνας είναι ρίσκο 1% ανά trade, δηλαδή 100 €. Το πρώτο trade χάνει 100 €. Ο trader θυμώνει και ρισκάρει 300 € στο επόμενο. Αν χάσει και αυτό, η συνολική ζημιά είναι 400 € (4%). Με τον κανόνα του, δύο διαδοχικές ζημιές θα ήταν 200 € (2%).

Το ίδιο το trade δεν έγινε χειρότερο. Άλλαξε το μέγεθος, και μαζί το κόστος του λάθους. Το πρόβλημα μεγαλώνει όταν χρησιμοποιείς δανεικά χρήματα. Η αμερικανική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SEC), σε σελίδα προειδοποίησης για το day trading που έχει τροποποιηθεί τελευταία φορά το 2005, σημειώνει ότι στρατηγικές day trading συχνά στηρίζονται σε δανεικά κεφάλαια, και γι’ αυτό πολλοί traders μπορεί να χάσουν όλα τους τα χρήματα και να καταλήξουν και χρεωμένοι. Το παρουσιάζουμε ως γενική προειδοποίηση, όχι ως τρέχουσα στατιστική. Η ίδια σελίδα τονίζει ότι πρέπει να ρισκάρεις μόνο χρήματα που μπορείς να αντέξεις να χάσεις.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Γράψε τους κανόνες πριν ανοίξεις την πλατφόρμα. Όριο ημερήσιας ζημιάς, παύση και μέγεθος θέσης, σε ένα σημείωμα που βλέπεις κάθε μέρα.
• Μην αλλάζεις το μέγεθος μετά από ζημιά. Ούτε μεγαλύτερο για να ανακτήσεις, ούτε «ειδικό» για να δοκιμάσεις κάτι.
• Πριν από κάθε trade μετά από ζημιά, απάντησε σε πέντε ερωτήσεις (δική μας πρόταση): Ταιριάζει με το πλάνο μου; Μπορώ να πω σε μία πρόταση γιατί μπαίνω, χωρίς να αναφέρω την προηγούμενη ζημιά; Το μέγεθος είναι το συνηθισμένο; Ξέρω πού αποτυγχάνει η ιδέα; Θα έκανα το ίδιο trade αν δεν είχε προηγηθεί ζημιά; Αν μία απάντηση είναι «όχι», μην ανοίξεις θέση.
• Θυμήσου τα όρια. Οι κανόνες περιορίζουν τη ζημιά, δεν την αποκλείουν. Τίποτα εδώ δεν εγγυάται αποτέλεσμα, και κάθε trade κρατά ρίσκο απώλειας κεφαλαίου.